# İsviçre Manzaraları: Polanski, Yılmaz Güney ve Hannibal Kaddafi 

- Bağlantı: https://hasansever.org/2024/02/02/isvicre-manzaralari-polanski-yilmaz-guney-ve-hannibal-kaddafi/
- Yayımlanma: 2024-02-02T07:00:30+01:00
- Yazar: hasever

Sinema dünyasının derinlikli yönetmenlerinden Roman Polanski, 5. Zürih Film Festivali
kapsamında davet edildiği Zürih’te, 26 Eylül 2009 tarihinde Zürih Havaalanında gözaltına
alıntı ve bu yazı klavyeye alındığında hala gözaltında bulunuyordu. Polanski 1977
yılında ABD’de işlediği bir suçtan ötürü 32 yıldır ABD polisi tarafından aranıyordu.
13 yaşındaki bir kız çocuğuyla yaşadığı cinsel ilişki sonrasında yakalanan ve daha
sonra kefaletle serbest bırakılan Polanski, ABD’de alacağı hapis cezasını tahmin
ederek oradan kaçmış ve ülkesi Polonya’ya yerleşmişti. Sinemayla ilgilenenlerin 
bildiği bu hikaye, şu günlerde bütün dünyaca bilinir hale geldiyse bunda _tuhaf_
İsviçre Gözaltısı’nın büyük bir payı var. Bu babımız Polanski gözaltsına direnen,
Yılmaz’ı kabul etmeyen ama Kaddafi’nin “Hannibal”ına teslim olan İsviçre, ve dolayısıyla,
dünya adalet sistemine dairdir.

**Roman Polanski**

Polanski, Yahudi asıllı bir baba ve Rus göçmeni bir anneden 1933 yılında Paris’te
dünyaya gelir. Aile, Polanski 3 yaşındayken Polonya’nın Krakova şehrine taşınır.
Nazi işgali sırasında anne ve babası tutuklanan Polanski, babasının son anda ayarladığı
ilişkiler sayesinde kamplara alınmaktan kurtulur. Annesi, Nazi Faşizmi’nin en büyük
İnsan Yakma Fırını Auschwitz’te ölür. Hayatta kalmayı başaran baba ise savaştan 
sonra gelip oğlunu, Polanski’yi, bulur. Polanski sinema eğitimi aldıktan sonra çeşitli
filmlere yönetmenlik yapar ve 1968 yılında Hollywood’a ayak basar. Hollywood’da 
çektiği ilk film, ki bence Piyanist’ten çok daha çaplıdır, Rosemary’nin Bebeği’dir.
Muhteşem bir giriş sahnesine sahip olan film, kapalı mekan çekimlerin belki de en
başarılı örneğidir…

Polanski’nin işlediği suç işte ABD’de yaşadığı bu dönemde gerçekleşir. Jack Nicholsons’ın
evine  moda fotoğrafları çektirmek için gelen 13 yaşındaki bir kız çocuğu Polanski
tarafından ilişkiye zorlanır ve gerisi bildiğimiz hikayeye evrilir.

**Devletler Hukuku**

ABD’den ayrılan Polanski her ne kadar Polonya’ya yerleşse de bütün Avrupa’yı büyük
bir rahatlıkla ve bu arada Fransa’yı da bir vatandaşı olarak sorunsuz gezebilme 
olanağına sahip olur. İsviçre ise bu ülkelerin içinde en çok uğradığı ve zaman geçirdiği
ülkedir. Yukarı Bern bölgesinin Saanenland kasabasında tatil evi bulunan Polanski,
İsviçre gazetelerinin yazdığına göre, yaklaşık 40 küsur yıldır özellikle kış tatillerini
burada geçirir. Bu geliş gidişlerin son 32 yılında ABD tarafından arandığı, ülkelerce
bilinmesine rağmen herhangi bir sorun yaşanmaz ve Polanski büyük bir güvenle Avrupa’yı
dolaşmaya devam eder. Soru şu: Polanski neden şimdi gözaltına alındı? Ve bir başka
soru da, daha çok muamma demek gerek, Polanski’nin gözaltına alınması doğru mudur?(
İkinci soru daha ziyade zamandan ve suçtan bağımsız soruluyor.)

Polanski’nin gözaltına alınması doğrudur. Polanski’nin 13 yaşında bir kızı zorla
alıkoyması zamandan bağımsız bir suçtur ve bu suçun ABD’de olduğu gibi zaman aşımından
muaf tutulması ise ayrı bir doğrudur. Polanski’nin tutuklanmasına karşı çıkanların
argümanlarını bilememekle birlikte, sahi nedir ki o argüman,  bunun adalet ile hakkaniyet
arasına sıkışma olduğunu biliyorum. Hiçbir devlet Polanski’yi cezalandıracak kadar
temiz, hiçbir Polanski bu cezadan muaf tutulacak kadar peygamber değildir. İşte 
bence çıkmaz burada. Yılmaz Güney’e insan öldürdü diye sığınma hakkı vermeyen bir
ülke, yine bir sinema yönetmeninin işlediği adi suçu görmezden gelerek ona tatil
evi açıyor ve yıllar sonra da onu tutuklayıp içeri atıyorsa burada adalet ve hakkaniyet
tartışılmaz. Burada tartışılması gereken şey Polanski’nin bir uluslararası politik
enstrüman olarak niye ve neden şimdi kullanıldığıdır. Bu da bizi İsviçre-ABD ilişkilerine
götürür. Gidelim…

**UBS’teki Gizli Hesaplar**

UBS’in ABD’de vergi kaçırma operasyonlarına dahil olduğu, gizli hesaplar sayesinde
ülkeden milyarlarca dolar çıkardığı ve bütün bu olanlardan sonra “Banka Gizliliği”
diyerek vergi kaçıranlara “yardım ve yataklık” yapmaya devam ettiği, ABD ile İsviçre
arasında son bir yılda vuku bulan ilişkilere damgasını vurdu. ABD’deki UBS’in kapatılmanın
eşiğine geldiği bu süreçte bürokrasinin en alt kademesinden siyasetin en üst kademesine
kadar karşılıklı görüşmeler/pazarlıklar gerçekleştirildi ve nihayetinde kamuoyuna
pek bir açıklama yapılmadan, bir kaç küçük kelle alınarak mesele kapatılmış göründü.
Yapılan pazarlıklardan birinin Polanski olduğu ve bu yüzden gözaltının bu dönemde
gerçekleştiği iddiası İsviçre gazetelerinde sadece bir gün mürekkep görebildi. Bu
iddia benim takip edebildiğim yazılı ve elektronik basında bir daha dillendirilmedi.

Polanski, ABD açısından 32 yıllık bir uğraştan sonra ele geçirilmiş yararlı bir 
ünlü, güçsüz bir elit ve risksiz bir yatırımdır. ABD, bir çocuğu korumak uğruna 
verdiği bunca yıllık emeğin ürününü ve insanlarını koruyan sonsuz şefkatini bu vesileyle
dünyaya göstermiş oluyordu. Yalan mı? Değil ama eksik. Hakeza İsviçre açısından 
UBS’teki gizli hesaplar Polonski’nin sanatından çok daha rasyonel ve operasyonel
güç ihtiva ediyorlar. Bu durum her iki devletin de bir el yıkama işlevi olarak ele
alınsa çok mu yanlış olur? Tutuklanma özellikle ABD açısından kendisine duyulan 
bütün nefretin ve antipatinin bir zamanlığına nötrize edilmesi olamaz mı? Yoksa 
biliyoruz ki devletlerin insan hayatını koruma ve kollama iddiaları, tanrıların 
insanları koruduğu iddiasından daha gerçekçi değildir. Her ikisi de iktidar olmakla
maluldür ve insan, öncelikleri değildir.

Sanat dünyasının yekpare olmasa da büyük bir çoğunlukla “Polanski’ye Özgürlük” diye
slogan atması işte bu devletlere duyulan güvensizliğin bir başka türlü dışavurumudur.
Tek tek sorulsa kimsenin böylesi bir suçun cezasız geçiştirilmesi gerektiğini söyleyeceğini
sanmıyorum. Çünkü bu, ortalama bir insan tepkisidir ve henüz bunu da sorgulayacak
kadar kirletilmediğimizi düşünüyorum. “İlk kez tam olarak yerini tespit edebildik.”“
ABD ile yapılan görüşmelerde Polanski’nin adı hiç geçmedi” diyen bir adalet bakanını
dinleyen insanların gözaltına tepki duyması çok da şaşırılacak bir durum değil ama
bu, tepkini başka bir şeyi zedelediğini görmemek de ayrı bir durumdur. Polanski’nin
yaratıcılığı, sanatçılığı ve kariyeri ne olursa olsun, işlediğinden sorumlu tutulması
doğru ve ileriye dönük sağlam olandır. Yoksa açılan gedikten kimleri ve ne sıfatla
geçeceği bugünden tahmin bile edilemez…

**Hannibal Kaddafi**

Aslında İsviçre, adalet çıkmazını Temmuz 2008’den beri yaşıyor. Polanski ve Yılmaz
Güney özelinde ustura keskinliğinde işleyen sistem, Hannibal Kaddafi davasında bir
kör bıçağa döndü. Ve bu kör bıçak dönüp İsviçre halkının vicdanını yaraladı. Milliyetçi
bir histerikle hareket edenler bir tarafa bırakılırsa ortada duranın bir halk adına
onur kırıcı olduğunu görmemek körlük olur. Misilleme olarak tutuklanan iki İsviçreli
işveren ise henüz bütün girişimlere rağmen İsviçre’ye getirilebilmiş değil. Kaddafi’nin,
petrol ve enerji tehdidini görmezden gelemeyen İsviçre hükümeti, maliye bakanı nezdinde
Tripolis’te her ne kadar özür dilediyse de bu, Kaddafi’nin öfkesini dindirmeye yetmedi.
Ayrıca son gelişme olarak basına yansıyan Hannibal Kaddafi’nin gözaltına alınış 
ve poliste çekilmiş fotoğrafları ise krize yeni bir boyut katmış bulunuyor.

Soru şu: Hannibal Kaddafi iki hizmetlisine şiddet uyguladı mı? Yanıt: Evet. Bu şiddet
İsviçre topraklarında uygulanmadı mı? Ve bu İsviçre yasalarınca suç teşkil etmiyor
mu? Peki o zaman bu özürlerin anlamı ne? Polanski örneğinde adil, Yılmaz Güney örneğinde
ilkeli olan İsviçre nasıl oluyor da Hannibal örneğinde bu kadar salya sümük olabiliyor?
Hannibal’ın kişi olarak diğer ikisinin terazisinde dara dahi olamayacak kadar ağırlığı
varken bu özürler neye?

İşte bu, 21. asırda devletler hukukunun, kendi altyapısını oluşturan kar sistemine
teslim oluşunun hali pür melalidir. Nicht?

**Hasan Sever
 Zürih, 03.10.2009