Yazmak kelimelerden anlam t\u00fcretmekse, sinema da nesnelerden g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yaratmak olsa gerek. Muharrir, ayn\u0131 kelimelerden ka\u00e7 anlam \u00e7\u0131karabilir bilemez ama, O\u2019nun, bir nesneden sonsuz g\u00f6r\u00fcnt\u00fc yaratmaya yak\u0131n durdu\u011funu rahatl\u0131kla yazabilir. <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Peki tek ba\u015f\u0131na g\u00f6r\u00fcnt\u00fc m\u00fcd\u00fcr sinema? E\u011fer mana g\u00f6r\u00fcnt\u00fcyse, evet. Neden olmas\u0131n ki! Kelimelerin zihnimizdeki \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131yla, g\u00f6r\u00fcnt\u00fcn\u00fcn zihnimizdeki \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 ayn\u0131 mekanizmay\u0131 harekete ge\u00e7irmiyor mu? E\u011fer \u00f6yle de\u011filse, ya kelimelerde ya da g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde bir sakatl\u0131k yok mudur?<\/p>\n\n\n\n
\u201cBen<\/em>\u201d der Monsieur Verdoux \u201cAkl\u0131m\u0131 tam otuz y\u0131l d\u00fcr\u00fcst\u00e7e kulland\u0131m. Sonra kimsenin ona ihtiyac\u0131 kalmad\u0131. Kendi i\u015fimi kurmaya zorland\u0131m. Ve d\u00fcnya da beni bir seri katil olma yolunda cesaretlendirdi.<\/em>\u201d <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n \u0130\u015fte, gizin gizlendi\u011fi yer buras\u0131: \u201cd\u00fcnyan\u0131n hali\u201d ve \u201ci\u015f kurma\u201d zaruriyeti. Kapitalizmin manas\u0131\/dehas\u0131\/esas\u0131\/yasas\u0131 o \u201ci\u015f kurmada\u201d gizli. \u00c7oktand\u0131r \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm \u201cFirma\u201d kavram\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bu kadar heyecanla yaz\u0131yorum. Bilinir, Brecht, <\/p>\n\n\n\n \u201cBanka kurman\u0131n yan\u0131nda, banka soymak nedir ki<\/em>\u201d der. (Was ist ein Einbruch in eine Bank gegen die Gr\u00fcndung einer Bank<\/em>.) <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Brecht\u2019e yapaca\u011f\u0131m katk\u0131 \u015fu: Firma kurmak, kriminal bir giri\u015fimdir. <\/p>\n\n\n\n Bu sonuca hem teorisine hem de prati\u011fine \u015fahit oldu\u011fum burjuva iktisat\u0131ndan ula\u015fm\u0131\u015f bulunuyorum. Yani meseleye dair, elimde\/beynimde yeterince veri bulunuyor. Brecht kadar edebi s\u00f6yleyemedi\u011fimi ve yakla\u015f\u0131k alt\u0131 ayd\u0131r kafamda \u00e7evirdi\u011fim c\u00fcmlenin hen\u00fcz son haline ula\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da belirtmi\u015f olay\u0131m. E\u011fer kurulan firma i\u015f yapm\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve kara ge\u00e7mi\u015fse, bu, su\u00e7un has\u0131l oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. Yok e\u011fer firma \u201cbatm\u0131\u015f\u201dsa, bu, eyleme ge\u00e7(e)memi\u015f bir \u201cniyet\u201d olarak tarihe ge\u00e7er, ki, bug\u00fcnlerde buna pek g\u00fcnah yaz\u0131lm\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n \u201cEvet, s\u00f6yleyece\u011fim<\/em>\u201d der. Ve \u015fu unutulmu\u015f d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc dile getirir: \u201cBu d\u00fcnya katliamlar i\u00e7in silah \u00fcretmiyor mu? Onlar da masum kad\u0131nlar\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 \u00f6ld\u00fcrm\u00fcyorlar m\u0131? \u00dcstelik \u00e7ok bilimsel \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar. Bir seri katil olarak ben onlar\u0131n yan\u0131nda acemi kal\u0131r\u0131m. Ne var ki sinirlerime hakim olmak istiyorum, zira k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ba\u015f\u0131m\u0131 kaybedece\u011fim. Yine de, bu d\u00fcnyadan ayr\u0131lmadan \u00f6nce \u015funu s\u00f6ylemeliyim: Hepinizle \u00e7ok yak\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fece\u011fim. Hem de \u00e7ok…<\/em>\u201d <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Bu, Chaplin\u2019in, kapitalizmin ve belki de d\u00fcnyan\u0131n, nas\u0131l isterseniz \u00f6yle yorumlay\u0131n, sonunun yak\u0131n oldu\u011funu ilan etmesidir. D\u00fcnyan\u0131n sonunun gelmemi\u015f olmas\u0131ndan hayvani bir zevk ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 itiraf edip, kapitalizmi sonland\u0131ramam\u0131\u015f olmam\u0131z\u0131 da salakl\u0131\u011f\u0131m\u0131za yazal\u0131m derim. <\/p>\n\n\n\n Monsieur Verdoux: Evet, Peder, sizin i\u00e7in ne yapabilirim?<\/em> <\/p><\/blockquote>\n\n\n\n (Asl\u0131nda bu kadar\u0131 bile yeterlidir. Yard\u0131ma ihtiya\u00e7 duyan Monsieur Verdoux de\u011fil sistemin, pederin, kendisidir. Yani hepsi ayn\u0131 \u015feydir ve insan bunun d\u0131\u015f\u0131nda sadece kurband\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n Peder: Hi\u00e7bir \u015fey o\u011flum. Sana yard\u0131m etmek istiyorum. Ruhunun tanr\u0131yla bar\u0131\u015f\u0131k olmas\u0131 i\u00e7in geldim. Monsieur Verdoux: Neyin g\u00fcnah oldu\u011funu kim bilebilir? Tanr\u0131n\u0131n melekleri gibi o da g\u00f6klerden gelme de\u011fil mi? Kimin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz kaderine hizmet etti\u011fini kim bilebilir? Hem g\u00fcnah kavram\u0131 olmasayd\u0131 siz ne i\u015f yap\u0131yor olurdunuz?<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n Peder: \u015eu anda ne yap\u0131yorsam onu yap\u0131yor olurdum. Ac\u0131 \u00e7eken yitik ruhlara yard\u0131mc\u0131 olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131m. Geliyorlar<\/em> (gardiyanlar bn) Senin i\u00e7in dua edeyim.<\/em><\/p> Monsieur Verdoux: Siz bilirsiniz ama beylerin beklemek isteyeceklerini hi\u00e7 sanm\u0131yorum. Monsieur Verdoux: Niye ac\u0131mas\u0131n ki? Ne de olsa ruhum O\u2019na ait.<\/em><\/p><\/blockquote>\n\n\n\n
Neredeyse hepsini g\u00fcnl\u00fck mesaiye vermek zorunda kald\u0131\u011f\u0131m enerjimin arta kalan\u0131yla O\u2019nu seyrettim. Seyrettiren yine de benim enerjim miydi yoksa O\u2019ndan bana ge\u00e7en enerji miydi bilemiyorum. \u201cSak\u0131n a\u015fa\u011f\u0131ya bakma\u201d<\/em> dedi kendimi ajite edilmi\u015f buldum. \u201cBana hakikat laz\u0131m<\/em>\u201d dedi kendimi \u201cermi\u015f\u201d hissettim. \u201cG\u00f6zlerin i\u00e7in gereken paray\u0131 buldum<\/em>\u201d dedi kendimi sahiplenmi\u015f hissettim. Giyotine gitmeden \u00f6nce yan\u0131na gelen Peder\u2019e \u201cEvet, Peder, sizin i\u00e7in ne yapabilirim<\/em>\u201d dedi, m\u00fcthi\u015f mutlu oldum. K\u0131sacas\u0131, d\u00fcnyay\u0131, bir kez daha, onun perdesinde ve onun g\u00f6z\u00fcyle g\u00f6rd\u00fcm. Ve \u201c\u015eehir I\u015f\u0131klar\u0131\u201dnda g\u00f6zleri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f k\u0131z\u0131n \u00e7ok-anlaml\u0131 bir \u015fekilde dedi\u011fi gibi \u201cYes, i can see<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n
Sadece ama, \u201cMonsieur Verdoux\u201dy\u00fc yaz\u0131ya konu edece\u011fim. <\/strong><\/p>\n\n\n\n
Sinema tarihinin gelmi\u015f ge\u00e7mi\u015f en iyi sahneleri aras\u0131nda g\u00f6sterilen \u201cB\u00fcy\u00fck Diktat\u00f6r\u201d\u00fcn final sahnesinden daha etkileyici ve daha sade buldu\u011fum bir \u201cMahkeme Sahnesi\u201dni aktar\u0131p, kapitalizme ve onun t\u00fcrevi olan fa\u015fizme dair bu denli \u00e7apl\u0131 ve \u00e7arp\u0131c\u0131 sorular\u0131 neden sor(a)mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sorgulamak istiyorum. \u00dczerinden iki payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131 ve say\u0131s\u0131z, \u00e7at\u0131\u015fma, vuru\u015fma, s\u00fcrg\u00fcn, talan ge\u00e7en yak\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn tarihimiz, e\u011fer bir korkakl\u0131\u011f\u0131n pen\u00e7esinde de\u011filse, kesinlikle bir ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck g\u00f6sterisinde mesai t\u00fcketiyor. Yoksa, kimse, yeterince veriyle y\u00fcz y\u00fcze olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia edemez. Kald\u0131 ki art\u0131k, kapitalist sistemin \u00f6z\u00fcne vak\u0131f olabilmek i\u00e7in, Chaplin\u2019in dehas\u0131na sahip olmak da gerekmiyor. Bunu kendimize b\u00fct\u00fcn i\u00e7tenli\u011fimizle anlatmak zorunday\u0131z. <\/p>\n\n\n\n
Chaplin\u2019in, \u201cTramp\u201d tiplemesi d\u0131\u015f\u0131nda canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 az say\u0131daki karakterlerden biri olan Monsieur Verdoux, kapitalizmin bilmem ka\u00e7\u0131nc\u0131 finanssal krizi y\u00fcz\u00fcnden i\u015finden olmu\u015f bir veznedard\u0131r. Yani, \u00e7o\u011fumuz gibi, beynini su\u00e7 makinesine kiraya vermi\u015f bir \u00fccretlidir. (Ne kadar tan\u0131d\u0131k bir durum, de\u011fil mi!) Monsieur Verdoux\u2019n\u00fcn tekerlekli sandalyeye mahkum bir e\u015fi, bir de erkek \u00e7ocu\u011fu vard\u0131r. Baba\u00e7 bir baba olarak ailesini \u201cele g\u00fcne muhta\u00e7 etmeme”nin tela\u015f\u0131ndad\u0131r. Bunun i\u00e7in buldu\u011fu yol ise, variyetli bekar\/dul kad\u0131nlarla sahte evlikler yapmak ve onlar\u0131n paralar\u0131na el koyduktan sonra, onlar\u0131 ortadan kald\u0131rmakt\u0131r. Filmde hi\u00e7bir \u00f6ld\u00fcrme sahnesine yer verilmez. \u00d6n planda duran, para, borsa \u015firketi ve bir lokomotiftir. Her \u00f6ld\u00fcrme i\u015finden sonra, \u201ch\u0131zla\u201d d\u00f6nen lokomotif tekerle\u011fine, \u201ch\u0131zla\u201d para sayan Monsieur Verdoux\u2019ye ve \u201ckaos\u201d i\u00e7indeki finans \u015firketine sahne verilir. (Ve bizler Chaplin\u2019in 1947 y\u0131l\u0131nda sahnesine ald\u0131\u011f\u0131 \u201ch\u0131z\u201d\u0131 \u015fimdi bile do\u011fru d\u00fcr\u00fcst tart\u0131\u015famay\u0131z.) Bu, Chaplin\u2019in, bize, esas katili g\u00f6stermek i\u00e7in buldu\u011fu dahianece bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n\n\n\n
Mahkemeye geliyorum. Monsieur Verdoux, polisten ka\u00e7mas\u0131 \u00e7ok m\u00fcmk\u00fcnken, sistemle hesapla\u015fmak ad\u0131na, neredeyse kendisini bilerek yakalatt\u0131r\u0131r. Mahkemesi boyunca susar. Mahkeme ba\u015fkan\u0131, onu su\u00e7lu bulduklar\u0131n\u0131 ilan ettikten sonra, ona, s\u00f6yleyecek s\u00f6z\u00fcn\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorar. <\/p>\n\n\n\n
Aktarmaya devam ediyorum. H\u00fccresinde giyotini bekleyen Monsieur Verdoux\u2019n\u00fcn yan\u0131na bir Peder gelir. \u0130\u015fte, Peder\u2019le aralar\u0131nda ge\u00e7en o muhte\u015fem diyalog:<\/p>\n\n\n\n
<\/em>Monsieur Verdoux: Benim tanr\u0131yla bir sorunum yok. Benim sorunum insanlarla.
Peder: G\u00fcnahlar\u0131ndan pi\u015fman de\u011fil misin?<\/em><\/p>
Peder: Y\u00fcce tanr\u0131 ruhuna ac\u0131s\u0131n.<\/em><\/p>
Y\u0131l 1947; yani, ikinci payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131n\u0131n hemen \u00f6tesi. Kom\u00fcnizmin b\u00fcy\u00fck bir prestijle d\u00fcnyan\u0131n \u00fczerinde bayrak dalgaland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zamanlar. Ve Chaplin, hem kapitalizmle hem de onun koltuk de\u011fne\u011fi kiliseyle b\u00fct\u00fcn hesab\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Evet, sinema bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sanat\u0131d\u0131r ama \u00fczerine kelimelerin serpi\u015ftirilemeyece\u011fini kim iddia edebilir. Kald\u0131 ki, e\u011fer g\u00f6r\u00fcnt\u00fcye dair esasl\u0131 c\u00fcmleleriniz varsa, bu, \u00e7ifte sanata h\u00fckmetmeniz anlam\u0131na gelir ve zirvedir.
G\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelirsek… Art\u0131k sinema salonlar\u0131nda sorular yank\u0131lanm\u0131yor. Ad\u0131na \u201cefekt\u201d denilen g\u00fcr\u00fclt\u00fc kirlili\u011fiyle i\u015f kotar\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. Beceriksiz a\u015f\u00e7\u0131n\u0131n lezzeti sosta aramas\u0131 misali, sinema \u201csanat\u0131\u201d da \u00e7areyi\/paray\u0131 elektronikte ar\u0131yor. \u00c7areyi bilemem ama paray\u0131 buldu\u011fu kesin… Sinema salonlar\u0131na dolu\u015fan insanlar\u0131n tek kanala ayarl\u0131 alg\u0131lay\u0131c\u0131lar\u0131, \u00e7ok seslili\u011fi kabullenmeyeli \u00e7ok oluyor zaten. \u201cSorusu olmayan niye sinema salonun gider\u201d diye soracak olursan\u0131z. Buna verecek haz\u0131rda bir cevab\u0131m yok. En fazla, hen\u00fcz pi\u015fmemi\u015f bir ka\u00e7 c\u00fcmle sunabilirim size. Ve c\u00fcmlelerden ilki \u201ccevap m\u00fcptelas\u0131\u201d oldu\u011fumuzdur. Bu \u015fu demek, soru sormaktan \u00e7ok, hayatlar\u0131m\u0131za y\u00f6n verecek kolayl\u0131klar pe\u015findeyiz. Ve o kolayl\u0131k aray\u0131\u015f\u0131, h\u0131zla koyunla\u015fmaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor insanlar\u0131; zira sorusu olmayan\u0131n cevab\u0131 da olmuyor…<\/p>\n\n\n\n
Hasan Sever, <\/em><\/strong>
<\/em>Z\u00fcrih, 6 May\u0131s 2010\u00a0 (38 ya\u015f yaz\u0131s\u0131)<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n