\u00dcvey anne ve \u00fcvey k\u0131z karde\u015flerin zulm\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcz de, s\u0131n\u0131fsal konumundan rahats\u0131z olan ve herkes gibi saraya adreslenmek isteyen k\u0131z\u0131n \u201cihanet\u201dini g\u00f6rmeyiz. \u201cBir masal b\u00f6yle mi yorumlan\u0131r\u201d diyebileceklere a\u00e7\u0131klamamd\u0131r; \u201c\u00e7ubu\u011fu tersine b\u00fck\u00fcyorum\u201d. Eski bir \u00c7in masal\u0131ndan Binbir Gece taifesine, oradan da Avrupa\u2019ya c\u00fcmle atan masal, bize, yine Avrupa \u00fczerinden \u201cSindirella\u201d olarak gelir. Yani Avrupal\u0131, bizim olan\u0131 bize bir kez daha satm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n
Mesaj\u0131 sadedir: \u201cSen do\u011fru ol, kem belas\u0131n\u0131 bulur.\u201d – Ki buldu\u011fu \u00e7ok nadirdir. – Unutulan ise s\u00fcrenin ve h\u00fckm\u00fcn s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fudur. Saat, gece on ikiyi vurur ve r\u00fcya biter. H\u0131zla felaketine ko\u015fan d\u00fcnyam\u0131z\u0131n haline ne kadar da benziyor. Bir farkla, biz saatten emin de\u011filiz. Felaketimiz bir saat sonra da olabilir bin saat sonra da… Kald\u0131 ki arkam\u0131zda b\u0131rakacak bir ni\u015fanemiz ve onun sayesinde bizi k\u00f6\u015fe bucak arayacak bir kurtar\u0131c\u0131m\u0131z da yok. (B\u00fct\u00fcn prensesler uykuda, b\u00fct\u00fcn prensler kurba\u011fa \u015fimdi.)<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcl Sistemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ad\u0131n\u0131 hem yazmakta hem de telaffuz etmekte zorland\u0131\u011f\u0131m \u0130zlanda\u2019daki yanarda\u011f (Eyjafjallaj\u00f6kull), iki y\u00fczy\u0131ll\u0131k uykusundan uyan\u0131p \u015f\u00f6yle bir gerindi\u011finde, kimsenin akl\u0131nda \u201chavadan\u201d bir felaket yoktu. B\u00fcy\u00fck havayolu tekelleri (ki k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc yoktur) g\u00fcnl\u00fck kasalar\u0131n\u0131 yapmakla ve biz insanlar\u0131n \u201cmutlulu\u011fu\u201d i\u00e7in mesai t\u00fcketmekle me\u015fguld\u00fcler. Derken, k\u00fcl bulutlar\u0131 geldi ve \u201cmanzaram\u0131za t\u00fcy dikti.\u201d Daha evvelini pek bilemedi\u011fimiz sivil havac\u0131l\u0131k ge\u00e7mi\u015fimiz, bir \u201cinsanl\u0131k\u201d yap\u0131p u\u00e7u\u015flar\u0131 durdurdu ve buna kimse ses \u00e7\u0131karmad\u0131. Hatta hepimiz i\u00e7ten i\u00e7e sahiplenilmi\u015f olman\u0131n huzurunu ya\u015fad\u0131k. Ne de olsa s\u00f6z konusu olan hayatlar\u0131m\u0131zd\u0131 ve tehlikenin \u00e7ap\u0131n\u0131 bilmemekteydik. Hani futbolda denir ya \u201cemin de\u011filsen oynat\u201d diye; havac\u0131l\u0131kta ise \u201cemin de\u011filsen durdurmak\u201d gerekiyormu\u015f; \u00f6\u011frendik. Fena halde u\u00e7ak korkusu olan (ki olmayan\u0131 aptall\u0131kla su\u00e7lamama kelimeler kalm\u0131\u015f bulunuyor) ben, bu durumu b\u00fcy\u00fck bir \u201c\u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k\u201d ve sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lad\u0131m. \u015eimdi, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131n hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve sevincimin kursa\u011f\u0131mda kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131yla malul\u00fcm…<\/p>\n\n\n\n Alman Die Zeit gazetesinin verilerine g\u00f6re 137 saatlik \u201cu\u00e7u\u015f yasa\u011f\u0131\u201d Lufthansa\u2019ya toplamda 200 Milyon, Air France-KLM ortakl\u0131\u011f\u0131na g\u00fcnl\u00fck 35 Milyon, British Airways\u2019e yine g\u00fcnl\u00fck 16-17 Milyon ve b\u00fct\u00fcn Havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne ise 1,3 Milyar Avro\u2019ya mal olmu\u015f. Rakamlar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne dikkatinizi \u00e7ekmek isterim. Karlar\u0131n\u0131 bilmekte zorluk \u00e7ekti\u011fimiz bu tekellerin, zararlar\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, nas\u0131l bir \u00e7arka pervane yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 g\u00f6rebiliriz san\u0131r\u0131m. Avrupa\u2019n\u0131n semas\u0131nda dolanan \u201ck\u00fcl bulutu\u201d benim g\u00f6zlemleyebildi\u011fim \u00fc\u00e7 \u015feyi, bir kez daha \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131: Kapitalist altyap\u0131n\u0131n \u00fcstyap\u0131dan \u00e7ok ileride oldu\u011fu, teknoloji kullan\u0131m\u0131 ile do\u011fall\u0131\u011f\u0131m\u0131z aras\u0131ndaki makas\u0131n teknoloji (kar) lehine h\u0131zla a\u00e7\u0131l\u0131yor oldu\u011fu ve kar d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fcn bizi her t\u00fcrl\u00fc tehlikeyle ba\u015f ba\u015fa b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131…<\/p>\n\n\n\n K\u00fcl bulutlar\u0131n\u0131n Avrupa hava sahas\u0131n\u0131 kapatt\u0131\u011f\u0131 ilk saatlerde ortaya \u00e7\u0131kan \u201ckonsens\u00fcs\u201d u\u00e7ak g\u00fcvenli\u011fi-zarar (maliyeti-zarar) denkleminin, \u201cd\u00f6n\u00fcm noktas\u0131\u201dn\u0131 (critical point) a\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktada ortadan kalk\u0131verdi. Ama o noktaya kadar durumu idare eden yine de maliyet-zarar denklemi de\u011fil, \u00fcstyap\u0131n\u0131n \u201cbunca y\u0131ll\u0131k emeklerimize paralel\u201d haz\u0131rl\u0131ks\u0131z olmas\u0131yd\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc u\u00e7ulmayan her saat, ekonomik ve matematiksel tarifi ne olursa olsun, zarar demekti. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta, maliyet-zarar denklem, u\u00e7ak g\u00fcvenli\u011fi lehinde tezah\u00fcr etti\u011fi ve \u00fcstyap\u0131 \u201cgaflet i\u00e7inde\u201d oldu\u011fu i\u00e7in, gerek b\u00fcy\u00fck gazeteler gerekse b\u00fcy\u00fck televizyon kanallar\u0131ndan u\u00e7u\u015flar\u0131n yap\u0131lmas\u0131 konusunda pek bir fikir beyan edilmedi. Ne zaman ki e\u011fri, zarar lehine yol almaya ba\u015flad\u0131, ortaya ve birden bire, bir s\u00fcr\u00fc uzman g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00e7\u0131k\u0131verdi. Bu, sistemin temel i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcyd\u00fc. B\u00fcy\u00fck bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k ve \u201ctuhaf bir sevin\u00e7\u201dle durumu m\u00fc\u015fahede ettim. \u201cG\u00fcvenlik\u201d diyen, biz insanlar\u0131n bunca y\u0131ll\u0131k eme\u011fiydi. Tarihi birikimimiz, insanla\u015fma ser\u00fcvenimiz ve her \u015feye ra\u011fmen sistem \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bask\u0131 \u201c\u00fcstyap\u0131\u201dn\u0131n an\u0131nda u\u00e7u\u015flar\u0131 durdurmas\u0131na sebep olmu\u015ftu. Evet, kabul, maliyet-zarar denklemi de bu i\u015fte rol oynad\u0131 ama o daha \u00e7ok \u201ckonsens\u00fcs\u201d olu\u015fturmada vazife g\u00f6rd\u00fc. \u00dcstyap\u0131n\u0131n hen\u00fcz bizim korkumuzdan (insanl\u0131\u011f\u0131n do\u011fall\u0131\u011f\u0131) azad olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7le fark ettikten sonra devreye kapitalist \u201ckar d\u00fcrt\u00fc\u201ds\u00fc girdi. \u0130\u015fte o noktadan sonra Avrupa\u2019n\u0131n irili ufakl\u0131 b\u00fct\u00fcn ileti\u015fim kanallar\u0131 \u201cyasa\u011f\u0131n\u201d kabak tad\u0131 vermeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazmaya\/s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131lar. Hani diyor ya \u201ckapitalist, y\u00fczde \u00fc\u00e7 y\u00fcz kar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yerde, ipe gidece\u011fini de bilse yat\u0131r\u0131m yapar\u201d diye, ne zaman ki zarar, u\u00e7ak g\u00fcvenli\u011fi maliyetini a\u015ft\u0131 d\u00fcnya a\u011f\u0131z de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Ortaya \u015f\u00f6yle bir foto\u011fraf \u00e7\u0131kt\u0131: \u201ckapitalizm,\u201d \u00fcst yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ok ilerisinde bir noktada mesai t\u00fcketiyor. Yasalar, g\u00fcvenlik \u00f6nlemleri ve t\u00fcz\u00fckler \u00e7ark\u0131n \u201chayvani i\u015ftah\u201d\u0131n\u0131 doyurmaktan \u00e7ok uzak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu, k\u00fcl bulutlar\u0131n\u0131n, yeni bir \u00fcst yap\u0131 \u015fekillenmesine vesile olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na da geliyor olabilir. Durum, biraz da biz sistem d\u0131\u015f\u0131 y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n, anlaml\u0131 bir b\u00fct\u00fcn olup olamayaca\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n Havaalanlar\u0131na y\u0131\u011f\u0131lan insanlar\u0131n ortaya koydu\u011fu manzara, bir do\u011fal afet g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc vermesine ra\u011fmen, as\u0131l foto\u011fraf, kapitalist sistemin kar u\u011fruna insanlar\u0131 mahkum etti\u011fiydi. Evet, kabul, u\u00e7ak teknolojisi y\u00fcksek bir teknoloji, insanlar\u0131 bir yerden ba\u015fka bir yere ta\u015f\u0131man\u0131n en h\u0131zl\u0131 (ve karl\u0131) yolu ama motor d\u00f6nmedi\u011fi s\u00fcrece bunun bir \u00f6nemi yok. M\u00fcthi\u015f bir tezat. \u201cKonvansiyonel\u201d ara\u00e7lar\u0131n dahi pekala i\u015fleyebildi\u011fi bir durumda (lakin yaraya merhem olmaktan \u00e7ok uzaklar) y\u00fcksek teknoloji \u201ck\u00f6r tavuk\u201du oynuyorsa orada bir strateji hatas\u0131 vard\u0131r. Ho\u015f, kara ve demiryolunun durumuna ayr\u0131ca de\u011finece\u011fim ama yine de bu \u00e7aresizli\u011fin bir tezgah\u0131 olmal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor insan. Var da… Benim \u00fclkemde de buna benzer foto\u011fraflar mevcut. Do\u011fru d\u00fcr\u00fcst kara ve demiryolu ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 illere havaalanlar\u0131 yapmak sadece bir \u201ch\u00fck\u00fcmet kurnazl\u0131\u011f\u0131\u201dyla a\u00e7\u0131klanamaz. \u0130nsan\u0131, onun her t\u00fcrl\u00fc ihtiyac\u0131n\u0131 ve hatta, dokunulmaz kabul etti\u011fi maneviyat\u0131n\u0131 dahi kar-zarar i\u015fine indirgeyenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan durum \u00e7ok net. Ama hayat \u201cThink Tank\u201dlerin yumu\u015fak \u0131\u015f\u0131kl\u0131 odalar\u0131ndaki gibi tezah\u00fcr etmiyor. B\u00fct\u00fcn y\u00f6nelimi kar \u00fczerine olan sistemin en son geldi\u011fi nokta \u201ck\u00fcl bulutlar\u0131\u201dnda gizli. Ne oldu! \u0130nsanlar gitmek istedikleri yerlere gidemez oldular. O m\u00fcthi\u015f kapitalist \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc(!), seyahat \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, ya\u015fayamad\u0131lar! Bir saat i\u00e7inde alabilecekleri mesafeler i\u00e7in g\u00fcnlerce beklemek zorunda kald\u0131lar. Niye? Hani o sistemin kalbi olan otomotiv sekt\u00f6r\u00fc, hani toplu ta\u015f\u0131m ve \u00e7evre dostu trenler? Var m\u0131 b\u00f6yle bir zul\u00fcm. Hem her insana bir otomobil satacaks\u0131n, yetmeyecek, vicdan\u0131n\u0131 rahatlatmak i\u00e7in \u201cu\u00e7an\u201d trenler yapacaks\u0131n ve en sonunda b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n bo\u015f oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kacak. Bunun bir \u00f6dentisi olmayacak m\u0131?<\/p>\n\n\n\n Y\u00fcksek teknolojiyi tekeline alan kapitalist a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu teknolojinin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u201cher \u015feye ra\u011fmen\u201d hi\u00e7bir sak\u0131ncas\u0131 bulunmuyor. Do\u011fan\u0131n ta\u015f\u0131ma kapasitesi, insan\u0131n yeni \u00fcretim bi\u00e7imine dayanabilme (adaptasyon s\u00fcreci) yetisi, yine bu \u00fcretimin insan\u0131n sosyal yap\u0131s\u0131nda meydana getirdi\u011fi ve getirmesi muhtemel olan tahribatlar hi\u00e7bir \u015fekilde denklemin girdileri aras\u0131nda yer alm\u0131yor. B\u00f6yle olunca \u00e7\u0131lg\u0131n bir \u00fcretim kar\u015f\u0131s\u0131nda, gittik\u00e7e zavall\u0131la\u015fan bir insan tipi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Cep telefonunun hen\u00fcz b\u00fcnyemizde nas\u0131l bir tahribata sebep olabilece\u011fini bilemeden, bu \u00fcr\u00fcn\u00fcn 2. hatta 3. nesil \u00fcretimleriyle y\u00fcz y\u00fcze gelmi\u015f bulunuyoruz. \u0130nsan do\u011fall\u0131\u011f\u0131n\u0131n bu kadar komplike bir \u00fcr\u00fcne ihtiya\u00e7 duyup duymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kimse sorgulayam\u0131yor. En s\u0131radan cep telefonun ve bilgisayar\u0131n bile g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 \u201cinsanca\u201d s\u00fcrd\u00fcrmede yeterli oldu\u011fu bilinebildi\u011fi halde neden ve neye istinaden bu kadar \u00e7\u0131lg\u0131n bir \u00fcretim i\u00e7indeyiz. Pentium I i\u015flemcisi 1993 y\u0131l\u0131nda piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde 66MHz h\u0131z\u0131ndayd\u0131, en son \u0130ntel i\u015flemcisinin h\u0131z\u0131 ise (tek \u00e7ekirdekli) 3.6 GHz\u2019in \u00fczerinde. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda insanevlad\u0131n\u0131n do\u011fall\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekten bu kadar \u201ch\u0131z art\u0131m\u0131\u201dna ihtiya\u00e7 duyacak \u015fekilde mi geli\u015fti. Yani hangi ayn\u0131 i\u015fimizde 50-55 kat daha fazla h\u0131za ihtiya\u00e7 duyar haldeyiz. Do\u011fall\u0131\u011f\u0131m\u0131z teknolojinin kar\u015f\u0131s\u0131nda gittik\u00e7e c\u00fccele\u015fen, bi\u00e7arele\u015fen bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc sergiliyor.<\/p>\n\n\n\n Sistem \u00f6yle bir h\u0131zla \u201ckar\u201da ko\u015fuyor ki, ortaya \u00e7\u0131kan ve \u00e7\u0131kacak olan sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda aptalla\u015f\u0131p kal\u0131yor(uz). \u00dcretti\u011fi sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne muktedir olamamak nas\u0131l bir durumdur. Marx\u2019\u0131 yeniden mi yorumlamam\u0131z gerekecek. Bu kadar h\u0131z, bu kadar \u00fcretim ve bu kadar \u00e7ark insanlar\u0131n mutlulu\u011fu i\u00e7in d\u00f6n\u00fcyor olamaz. E\u011fer \u00f6yle olsayd\u0131 insanlar\u0131n mutlu olmas\u0131 beklenirdi. Kara Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n atomize edilmi\u015f \u201ceinsam\u201d (yaln\u0131z ya\u015fayan) insan\u0131ndan, Afrika-Asya\u2019n\u0131n a\u00e7l\u0131k ve sava\u015flarla terbiye edilen \u201cgemeinsam\u201d (toplu ya\u015fayan) insan\u0131na kadar herkes bir mutsuzlu\u011fun pen\u00e7esinde k\u0131vran\u0131p duruyor. Kendi iste\u011fini toplumun iste\u011fi haline getiren kapitalist hem d\u00fcnyay\u0131 sona yakla\u015ft\u0131r\u0131yor hem de bu faaliyetinden \u00f6t\u00fcr\u00fc onu \u00f6d\u00fcllendirmemizi, kutsamam\u0131z\u0131 bekliyor. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir vah\u015fet \u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. Y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesi, bin y\u0131l \u00f6ncesi kadar ilkel olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 iddia edebilecek biriyle her t\u00fcrl\u00fc \u201c\u00e7arp\u0131\u015fmaya\u201d haz\u0131r\u0131m. <\/p>\n\n\n\n K\u00fcl Kedisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n K\u00fcl Kedisi\u2019nin at\u0131, arabas\u0131 \u201ck\u00fcl bulutu\u201d olmu\u015f tepemizde dolan\u0131yor. En g\u00fczel gecesini ya\u015fam\u0131\u015f olan kapitalizm; ald\u0131\u011f\u0131 zevkten sarho\u015f, vard\u0131\u011f\u0131 y\u00fckseklikten serho\u015f sallan\u0131p duruyor. Papatya fal\u0131 de\u011fil ki bu \u201cha d\u00fc\u015ft\u00fc ha d\u00fc\u015fecek\u201d diyelim. Bir tekmelik hali kalm\u0131\u015f \u201csarho\u015fun.\u201d Her hareketinden bir g\u00fczelleme \u00e7\u0131karanlara inat, ortaya \u00e7\u0131k\u0131p, o tekmeyi savurmak gerekiyor. Kald\u0131 ki o tekmenin isabet etmesi bile gerekmeyebilir; r\u00fczgar\u0131 dahi bu bulutu da\u011f\u0131tmaya yetecektir.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Hasan Sever<\/strong><\/p>\n\n\n\n Z\u00fcrih, 11 May\u0131s 2010<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00dcvey anne ve \u00fcvey k\u0131z karde\u015flerin zulm\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcr\u00fcz de, s\u0131n\u0131fsal konumundan rahats\u0131z olan ve herkes gibi saraya adreslenmek isteyen k\u0131z\u0131n \u201cihanet\u201dini g\u00f6rmeyiz. \u201cBir masal b\u00f6yle mi yorumlan\u0131r\u201d diyebileceklere a\u00e7\u0131klamamd\u0131r; \u201c\u00e7ubu\u011fu tersine b\u00fck\u00fcyorum\u201d. Eski bir \u00c7in masal\u0131ndan Binbir Gece taifesine, oradan da Avrupa\u2019ya c\u00fcmle atan masal, bize, yine Avrupa \u00fczerinden \u201cSindirella\u201d olarak gelir. Yani Avrupal\u0131, bizim olan\u0131 bize bir kez daha satm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[69,45],"tags":[225,417,500,580,641,945],"class_list":["post-1991","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-siyaset","category-yazilar","tag-binbir-gece","tag-eyjafjallajokull","tag-havayollari","tag-kapitalizm","tag-kul-kedisi","tag-sindrella"],"yoast_head":"\n