{"id":2818,"date":"2021-11-29T07:00:31","date_gmt":"2021-11-29T06:00:31","guid":{"rendered":"https:\/\/hasansever.org\/?p=2818"},"modified":"2021-11-29T07:00:31","modified_gmt":"2021-11-29T06:00:31","slug":"bir-sorum-daha-olacakti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hasansever.org\/?p=2818","title":{"rendered":"“Bir sorum daha olacakt\u0131!”"},"content":{"rendered":"

Yaz\u0131ya aktar\u0131lan\u0131n veya filme kaydedilenin idealize edilmeyle malul olabilece\u011fini kabul ediyorum. Ama bu, hikayenin ger\u00e7eklikten ipucu almad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Zaten aktar\u0131lan hikaye ger\u00e7ekli\u011fe ba\u011fl\u0131 de\u011filse dikkat d\u0131\u015f\u0131d\u0131r; unutulur ve unutulmas\u0131 insanl\u0131k haf\u0131zas\u0131n\u0131n zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131na sebebiyet vermez. Sanat\u0131n, onun \u00fcreticisi olan sanat\u00e7\u0131n\u0131n ve t\u00fcketicisinin (sanatseverin) \u00fczerinde yer edindi\u011fi d\u00fczlem, pek \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmayan bir bi\u00e7imde, ideal ile ger\u00e7eklik aras\u0131ndaki sal\u0131n\u0131m \u00e7izgisinde konumlan\u0131r. Sanatsal \u00fcretim bu konumlanmaya binaen aromas\u0131n\u0131 ideal ve ya\u015fama dair olmadan al\u0131r ama meyil ger\u00e7eklikten yanad\u0131r. Bu biz insanlar\u0131n bir eksikli\u011fi de\u011filse de geli\u015fmi\u015fli\u011fi de say\u0131lmaz. Ve sanat tam da bu eksiklik-geli\u015fmi\u015flik tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n tetikleyicisi ve sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar.\u00a0<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

Bab\u0131m\u0131za konu olan Komiser Columbo, girizgaha paralel, sanatsal inceli\u011finden ziyade ger\u00e7ekli\u011fe yak\u0131n durmas\u0131yla ele al\u0131nacak\u2026<\/span><\/p>\n

Komiser Columbo\u00a0<\/b><\/p>\n

Komiser Columbo karakteri 60\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda ABD\u2019nin NBC televizyonu i\u00e7in filme al\u0131nmaya ba\u015flanan Columbo adl\u0131 diziden ortaya \u00e7\u0131kar. Dizi yay\u0131nlan\u0131r yay\u0131nlanmaz, \u015fimdiki moda deyimle, reytingleri alt\u00fcst eder, yap\u0131mc\u0131lar\u0131n dahi beklemedi\u011fi bir yay\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 ya\u015fan\u0131r ve ilk yay\u0131n y\u0131l\u0131nda Komiser Columbo\u2019yu canland\u0131ran Peter Falk\u2019a Emmy \u00f6d\u00fcl\u00fc kazand\u0131r\u0131r. Komiser Columbo, pejm\u00fcrde, g\u00f6steri\u015fsiz, buru\u015fuk paltolu ve elinde purosu eksik olmayan keskin zekal\u0131 bir ufak tefek adam tiplemesidir. Y\u00fcz\u00fcn\u00fc kimsenin g\u00f6rmedi\u011fi bir e\u015fi, Kavl\u00fc Bela\u2019dan kalma bir arabas\u0131 ve ad\u0131 K\u00f6pek olan bir k\u00f6pe\u011fi vard\u0131r. Columbo\u2019ya ait aile bilgileri dizi boyunca sadece c\u00fcmle aralar\u0131nda ge\u00e7er. Asl\u0131nda seyirci sadece \u201cyaln\u0131z insan\u201d Columbo\u2019yu seyretmekle yetinir ve bu b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131kla sunuldu\u011fu i\u00e7in karakterin yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 pek g\u00f6ze \u00e7arpmaz.\u00a0<\/span><\/p>\n

Columbo New York\u2019ta do\u011fup b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, \u0130talyan g\u00f6\u00e7meni bir ailenin mensubudur. Kore gazisidir(!)\u00a0 Sava\u015ftan sonra New York 12. B\u00f6lge\u2019de polis olarak g\u00f6reve ba\u015flar. 1958 y\u0131l\u0131nda Los Angeles\u2019a ta\u015f\u0131n\u0131r ve biz, kahraman\u0131n hayat\u0131n\u0131n bu kesitine tan\u0131k oluruz. Columbo karakteri pek b\u00fcy\u00fck bir talihsizlikle televizyon ekran\u0131nda do\u011fmu\u015ftur. Bu nedenle meslekta\u015f\u0131 Holmes\u2019un sahip oldu\u011fu edebi lezzete ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Televizyonun kadir k\u0131ymet bilmezli\u011fine ra\u011fmen ayakta durabilmi\u015f olmas\u0131 ise onun ne kadar edebi meyilli oldu\u011funa i\u015farettir. Hen\u00fcz sinema ve televizyonun beyinle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemin yap\u0131m\u0131 olmas\u0131 ise onun\/bizim talihi(miz)dir. Ve yine Columbo karakteri insan zekas\u0131na \u00f6vg\u00fcn\u00fcn kim taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131rsa yap\u0131ls\u0131n, bir ba\u015far\u0131 ve derinlik getirece\u011finin de kan\u0131t\u0131d\u0131r (1)<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n

1968 y\u0131l\u0131nda yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flayan Columbo dizisi Sherlock Holmes ile g\u00fcn\u00fcm\u00fcz polisiye dizilerinin tam ortas\u0131nda, hatta ge\u00e7i\u015f hatt\u0131ndad\u0131r. Holmes ile edebi zirvesine varan \u201cbeyin antrenmanlar\u0131\u201d Columbo ile televizyona\/hayata indirgenmi\u015f ve oradan da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn s\u0131rf aksiyondan m\u00fcte\u015fekkil dizilerine evrilmi\u015ftir. Columbo ikisinin ortas\u0131nda bulunmas\u0131ndan m\u00fctevellit hem d\u00fc\u015f\u00fcnsel hem de teknolojik a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131d\u0131r. Bu teknik g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn tekni\u011finden farkl\u0131d\u0131r. Columbo bir delili polis laboratuar\u0131nda (2)<\/span> inceletir ama bu sadece ona bir fikir verir. D\u00f6nemin ileri teknolojisi olan bilgisayar ve faks i\u00e7in \u201cne heyecan verici\u201d diyecek kadar o teknolojinin d\u0131\u015f\u0131nda ve hayran\u0131 konumundad\u0131r. Ama bu onun, bilgisayarda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir yaz\u0131y\u0131 ve faks kullan\u0131larak kurulmu\u015f bir aldatmacay\u0131 ayd\u0131nlatmas\u0131na mani de\u011fildir. G\u00fcn\u00fcn teknolojisinden uzak olmas\u0131, sosyal bilimciler beni ba\u011f\u0131\u015flas\u0131n, ki ben de o cenahtan\u0131m,\u00a0 onu daha ziyade bir sosyal bilimci yapar. Bu manada g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn unutulmu\u015f ak\u0131l ve zekalar\u0131na en iyi \u00f6rnektir Columbo.\u00a0<\/span><\/p>\n

Columbo dizisi, televizyonda g\u00f6sterilme s\u00fcresi (3)<\/span> g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn uzun erimli dizilerinin k\u0131lavuzu konumundad\u0131r. ABD men\u015feli\u00a0 televizyon ve sineman\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131 ekran ve perde kar\u015f\u0131s\u0131nda saf t\u00fcketici konuma d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa yine bir ABD mamul\u00fc olan Columbo dizisi bir entelekt\u00fcel \u00e7aba olarak bile ele al\u0131nabilir. Cinayet mahalline ba\u015fka bir gezegenden gelmi\u015f gibi pald\u0131r k\u00fclt\u00fcr dalan \u201cpurolu adam\u201d hem bir d\u00fc\u015f\u00fcnme hem de bir zeka ziyafeti sunar seyirciye. Katil bellidir. Kimsenin katilin kimli\u011fine dair spek\u00fclasyon yapmaya ihtiyac\u0131 yoktur. Ba\u015fka bir yaz\u0131mla sorunun sonucu bellidir; as\u2019lolan ona nas\u0131l ula\u015f\u0131laca\u011f\u0131d\u0131r. Bu tarz, yani tersten kurgu, klasik polisiye hikayelerinin \u00e7ok \u00f6tesinde durur. Katilin kim oldu\u011funu bilen ve cinayetin nas\u0131l i\u015flendi\u011fini g\u00f6ren seyirci, komiser Columbo ki\u015fili\u011finde kendi zekas\u0131na bir g\u00f6nderme yapar. Devir, hen\u00fcz insan akl\u0131n\u0131n teknolojik \u00fcr\u00fcnlere kurban edilmedi\u011fi bir devirdir.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u015eimdilerde ekran ve perdelerde sadece vurdu-k\u0131rd\u0131 tarz\u0131 hikayeler d\u00f6n\u00fcyor. \u0130ngilizler 007 ile Holmes\u2019un \u00f6c\u00fcn\u00fc al\u0131rken, <\/span>Amarikal\u0131lar<\/span><\/i> bilc\u00fcmle Hollywood yap\u0131mlar\u0131yla Columbo\u2019nun insan zekas\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 izi silmekle me\u015fguller. Her iki ricat da \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z insan\u0131n\u0131n s\u0131\u011fla\u015fma seyrine tekab\u00fcl ediyor. Sinema salonundan veya ekran ba\u015f\u0131ndan ayr\u0131lanlar birbirlerine efektlerden, kullan\u0131lan ara\u00e7lardan ve silahlardan \u00f6te hi\u00e7bir \u015fey anlatam\u0131yorlar. Kimsenin g\u00f6z\u00fcnde, beyne verilmi\u015f suyun safl\u0131\u011f\u0131nda bir \u00e7elik par\u0131lt\u0131s\u0131 gelip oturmuyor. Bu, ayn\u0131 zamanda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131n kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00fcr\u00fcne tapmas\u0131n\u0131n da foto\u011fraf\u0131d\u0131r. Ne yaz\u0131k!\u00a0<\/span><\/p>\n

Bab\u0131 kapat\u0131rken<\/b><\/p>\n

Sherlock Holmes muammay\u0131 \u00e7o\u011fu zaman Baker Street\u2019teki odas\u0131nda \u00e7\u00f6zer. Onun olay mahalline intikali genellikle c\u00fcmleye noktay\u0131 koymak i\u00e7indir. Roman karakterinin idalizmine yak\u0131n durdu\u011fu i\u00e7indir ki Holmes, genellikle su\u00e7luyla de\u011fil ma\u011fdurla muhatapt\u0131r. Ve yine Holmes, cinayetlerle de\u011fil daha ziyade muamma durumlarla me\u015fguld\u00fcr. Bab\u0131m\u0131z\u0131n kahraman\u0131 Columbo ise daha \u00e7ok ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde ve daha polisiyedir. Columbo neredeyse tamamen cinayetlerle me\u015fguld\u00fcr ve maktul\/ma\u011fdurdan \u00e7ok katil ile mesai halindedir. Fark\u0131 da buradan gelir zaten. Columbo bir soru\u015fturma tekni\u011fi <\/span>(4), Holmes ise bir d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131d\u0131r <\/span>(5). \u0130kisi de ama, keskin zekal\u0131, sa\u011flam g\u00f6zl\u00fc, analitik d\u00fc\u015f\u00fcnebilme yetili ve entelekt\u00fceldir. Holmes\u2019ta bu a\u015fikar Columbo\u2019da ise \u00fcst\u00fc \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Columbo\u2019nun sanatla ilgisini bilmeyiz ama bir tablodaki f\u0131r\u00e7a darbesinin hangi ruh haliyle at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fini biliriz.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u0130yi okumalar\/seyirler…<\/span><\/p>\n

Hasan Sever<\/strong><\/p>\n

Z\u00fcrih, 22 Temmuz 2009<\/strong><\/p>\n

\n

(1) Yap\u0131mc\u0131lar bu i\u015fi en nihayetinde para i\u00e7in yap\u0131yorlard\u0131. Onlar\u0131n bir roman yazar\u0131 gibi sanatsal kayg\u0131lar\u0131 yoktur. \u0130\u015fverenin NBC televizyonu olmas\u0131 da \u201cekmek paras\u0131n\u0131n\u201d mesele olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. B\u00fct\u00fcn bu \u201ctuzu kuru\u201dluklara ra\u011fmen Columbo, karakter olarak sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ispatlam\u0131\u015f ender televizyon yap\u0131mlar\u0131ndand\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

(2) Burada \u00f6vg\u00fc o testi yapan makineye de\u011fil, makineye o testi yapt\u0131ran beyinedir; yani g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn neredeyse tam tersi.<\/span><\/span><\/p>\n

(3) 1968 y\u0131l\u0131ndan 1978 y\u0131l\u0131na kadar ve yine 1989 y\u0131l\u0131ndan 2003 y\u0131l\u0131na kadar kesintisiz ekranlarda boy g\u00f6stermi\u015ftir. Ekranda ilk g\u00f6r\u00fcnmesi ise 20 \u015eubat 1968 tarihinde, ABD\u2019nin NBC televizyonunda olmu\u015ftur.\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n

(4) Bu soru\u015fturma tekni\u011fi Columbo Etkisi ad\u0131yla da bilinir. Teknik \u015f\u00f6yledir: Soru\u015fturmac\u0131 (Columbo) i\u015fi aptall\u0131\u011fa vurur; sanki s\u0131radan biriymi\u015f ve mesaisini tamamlamaktan ba\u015fka bir d\u00fc\u015f\u00fcncesi yokmu\u015f havas\u0131 yarat\u0131r ve hatta kar\u015f\u0131s\u0131ndakini \u00f6v\u00fcc\u00fc c\u00fcmleler kurar. Soru\u015fturmac\u0131n\u0131n aptall\u0131\u011f\u0131na kanaat getiren zat (katil) kendisini o kadar emniyette hisseder ki cinayete ait baz\u0131 ip u\u00e7lar\u0131n\u0131, s\u0131rf zekas\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak ve kar\u015f\u0131s\u0131ndaki (bi\u00e7are) memura yard\u0131m etmek i\u00e7in, kendili\u011finden if\u015fa eder. Bu sahne Columbo dizisinde her b\u00f6l\u00fcmde tekrarlan\u0131r ve sahne, Columbo\u2019nun tam ekran\u0131 ter edecekken d\u00f6n\u00fcp aln\u0131n\u0131 ka\u015f\u0131yarak \u201cBir sorum daha olacakt\u0131\u201d girizgah\u0131yla ba\u015flar.<\/span><\/span><\/p>\n

(5) Bk.\u00a0 Bir teorin var m\u0131 Watson?<\/a><\/span><\/p>\n

\n